Acht

We zaten tegenover elkaar in een restaurant, mijn vriendin en ik. We zien elkaar niet zo vaak, niet vaak genoeg, maar als we samen zijn stroomt het altijd. Dat je nooit hoeft uit te leggen wat je bedoelt, want de ander begrijpt dat gewoon, dat soort dingen.
‘Ik draag Bas ook bij me,’ zei ze opeens, ‘en dat verbaast me zelf soms. Hoe vaak ik aan hem denk, in allerlei situaties. Hij maakt gewoon deel uit van mijn leven.’
Mijn eerste reactie was er een van verbazing. Oké, mijn vriendin heeft Bas 10 jaar gekend, en best goed ook. Maar ergens heb ik heel erg het gevoel dat hij bij iedereen een beetje is weggezakt, zoals ik – gelukkig volledig onterecht – bang ben dat hij bij mij uit mijn herinnering zal vervagen. 
Op Bas’ laatste niet-meer-verjaardag, vier weken geleden, heb ik van niemand iets gehoord. Voor andere mensen is hij ook gewoon niet meer jarig natuurlijk, maar ik werd 28 jaar geleden op die dag moeder, en wel moeder van dit kind. 
Familie die Bas heeft gekend, hebben we nauwelijks nog. Dus ik ben onverwachts diep geroerd door door de mededeling dat Bas er nog bijhoort. Dat hij niet is vergeten, dat hij ook niet wordt vergeten. 
We schoten zomaar allebei vol.

Er gebeuren de laatste tijd meer roerende dingen. Samen met een stiefzoon en een stiefschoonzoon was ik naar de voorstelling ADHD Extravaganza van Thomas van Luyn. Heerlijk, al die herkenning, bij mezelf en bij de mensen met wie ik omga. Prachtig hoe kwetsbaar Van Luyn deze voorstelling vormgeeft, tenslotte gaat die om zijn persoonlijke tekort. Falen, als je het zo wilt noemen. En tegelijk: wat een kracht, wat een creativiteit en wat een fijn mens. Irritant soms, maar hee: ADHD.
Tussen de grappige anecdotes door maakte hij een opmerking die me raakte, namelijk: ‘Ik zou graag eens één dag een normaal hoofd willen.’
En ik probeerde me voor te stellen hoe dat dan werkt, een hoofd dat lineair werkt. Dat je denkt: ik ga vandaag dit en dit en dit doen. En dat je dat dan gaat doen, gewoon in de tijd die ervoor staat en in de juiste volgorde. Na afloop ben je niet uitgeput, want je hoofd heeft geen overuren gedraaid om het allemaal te kunnen uitvoeren, noch heb je verwoed moeten maskeren dat je het intern niet zo geweldig voor elkaar hebt als dat het aan de buitenkant lijkt. Dat moet toch fantastisch zijn.
Vervolgens zei Van Luyn iets in de trant van: ‘Ik heb er alles aan gedaan.’ En die kwam pas echt binnen.
Want ik merkte dat ik verwoed zat te knikken: ja, ik wil ook graag een dag een normaal hoofd en ja, ik heb er alles aan gedaan. Het was de erkenning van het gebrek en tegelijk de compassie en zelfcompassie die me zo raakten. 
Ik heb er alles aan gedaan. Er is geen enkele reden waarom ik me schuldiger zou voelen aan de dood van mijn kind dan willekeurig welke andere ouder die dit meemaakt. 
Dat is een hele uitspraak uit mijn mond. Of toetsenbord.

Ik heb me namelijk de afgelopen acht jaar volcontinu schuldig gevoeld. Aan alles wat er in Bas’ jeugd niet goed was gegaan en aan alle onderdelen daarvan waar ik in meer of mindere mate de verantwoordelijkheid voor droeg. 
Werkelijk iedereen in mijn omgeving, inclusief mijn kinderen, probeerden mij dat schuldgevoel uit mijn hoofd te praten. 
Maar ergens bood het houvast. Een soort controle. Als ik het dus kennelijk verkeerd heb gedaan, dan moet ik leven met een zware last. Nou, dat kan ik.
Alleen, nu ik die last een beetje laat vieren, blijkt er dus geen controle meer te zijn. Voel ik opeens ook de compassie met mijzelf, die ik al die jaren niet had. Want het viel echt niet mee, om echt alles in mijn eentje te doen. Met praktische steun van mijn moeder, met emotionele steun van mijn vriendinnen en later mijn partner. 
Maar ik voedde ze toch echt alleen op. Naar eer en geweten. Altijd met het belang van het kind voorop. En altijd diep ongelukkig als ik niet kon waarmaken wat ik vond dat nodig was. Met een slechte gezondheid, ook nog. In een eigen huis. Met ADHD. In de perimenopauze.

Dus nu is mijn gezondheid nog wat slechter. Dat je denkt: hoe is het mogelijk dat je nu weer wat mankeert; en het zijn geen kleine mankementjes ook nog. En hoe dan?
Ik woon fijn en rustig, ik weet me geliefd, er wordt niet teveel van me gevraagd, het gaat goed met me. Ik draag de pijn om mijn oudste kind met berusting, dat kan ik inderdaad. 
Maar het voorzichtig loslaten van de schuld heeft een beerput opengetrokken. Eentje van: ik heb dit tij niet kunnen keren, ik heb gegeven wat ik had en dat was best veel. En van: het was een zware opdracht, maar ik ben over het geheel genomen gewoon een goede moeder geweest.
Weet je hoe verdrietig het is om dat te beseffen? Niet alleen het besef dat ik het best goed deed, maar ook het besef dat het allemaal zoveel makkelijker zou zijn geweest als ik toen, in de jaren voorafgaand aan Bas’ dood en in de jaren daarna, zelf een beetje dat gevoel had gehad. Zo nu en dan een schouderklopje en een knuffel van mezelf had gekregen, in plaats van steeds maar die schop onder mijn kont.

Intussen kan ik nog steeds niet tegen verhalen over zelfdoding. Zodra ik een artikel in de krant zie van een ouder die een kind moet missen, sla ik de bladzijde gauw om. 
Bijeenkomsten voorzitten, of zelfs alleen maar bijwonen, waarin mensen hun verhaal doen, kan ik dus gewoon niet. Nog niet.
En dat is geen kwestie van burn-out, of teveel meegeleefd met anderen. Het is mijn verhaal van een nieuwe kwetsbaarheid, een extra pelletje van de ui die rouw is. 
Raar hoor. Ik ben de rouw met open vizier tegemoet getreden, en dan moet ik na acht jaar toch nog ontdekken dat ik niet helemaal tot de bodem ben gegaan. 

Acht jaar ja. Vandaag is het acht jaar geleden dat ik ‘s ochtends om half zes werd gebeld met de mededeling dat mijn oudste niet meer onder ons is. Lieve kind, wat word je gemist.